Noorderlicht: Thinking Hands
Thinking Hands: Technologie neemt steeds meer van ons over, maar wat raken we daarmee kwijt?
Nu technologie steeds meer voor ons denkt en beslist, onderzoekt Thinking Hands wat het lichaam eigenlijk nog weet. Van 12 september tot en met 1 november 2026 brengt Noorderlicht in THEA, de nieuwe kunstruimte in de voormalige tabaksfabriek Niemeyer in Groningen, fotografie, video en installaties samen rond de kennis die besloten ligt in handen, lijf en gebaar. De tentoonstelling vormt de opmaat naar de Noorderlicht Biennale PLAY (2027).
Vaak weet het lichaam iets voordat het hoofd het weet: de naaister herkent stof aan de druk en de weerstand, de danser voelt de vloer met de voet, de chirurg voelt met haar handen wat haar ogen niet zien. Het is dit soort kennis, die de Finse architect Juhani Pallasmaa ‘de denkende hand’ noemde, die Thinking Hands centraal stelt op het moment dat grote techbedrijven systemen bouwen die voor ons denken en kiezen.
Paul Kooiker laat in zijn portrettenreeks Talking Hands zien hoe mensen met hun handen praten, waar de handen duiden wat ze willen zeggen close-up handen die klei draaien, kneden en openen: het pottenbakken als de meest letterlijke vorm van kennis die alleen door herhaling en mislukking ontstaat, tot het lichaam ineens begrijpt wat het hoofd nooit had kunnen uitleggen.
En in de gevonden portretten van Martina Bacigalupo, gered uit een afvalbak in een fotostudio in Gulu (Oeganda), blijkt hoe een lichaam zonder gezicht nog altijd alles prijsgeeft: hoe iemand zit, hoe de schouders worden gedragen, wat de handen doen op het moment van gefotografeerd worden.
Vandaar verplaatst de tentoonstelling zich naar de keuken en het huis, waar diezelfde belichaamde kennis een politieke lading krijgt. In Martha Roslers klassieker Semiotics of the Kitchen presenteert de kunstenaar keukengerei op alfabet, met gebaren die gaandeweg vreemder en bozer worden, tot de kookdemonstratie zichzelf ontmaskert als een catalogus van opgelegde lichamelijke kennis.
Laure Prouvost fluistert in Taking Care (Love letter to a fellow art work) een belofte terwijl handen door het beeld bewegen, en vraagt zo wat er met zorg gebeurt wanneer de dragende hand een scherm wordt. Hier toont Thinking Hands zijn mooiste inzet: dat aanraking, zorg en liefde vormen van kennis zijn, en een vorm van verzet tegen een wereld die vooral kijkt naar wat je maakt en presteert.
Ook Jane Jin Kaisen laat die zorg zien als iets dat generaties overbrugt. Voor Halmang filmde zij aan de kust van Jeju-eiland acht vrouwen van in de zeventig en tachtig die hun leven lang samen werkten als haenyeo, de vrijduiksters die hun bestaan uit de zee halen. De camera blijft dicht bij hun handen terwijl zij ‘sochang’ verzorgen, de lange witte katoenen doek die verbonden is met vrouwenarbeid en met de cyclus van leven en dood. Gaandeweg knopen zij de rollen aan elkaar tot één grote spiraal die zich om de zwarte lavarotsen legt. Het is een gebaar dat niemand hoeft uit te leggen: deze handen weten wat ze doen omdat het altijd zo is gedaan, door deze vrouwen, door hun moeders, en door de godinnen die halmang worden genoemd.
In het hart van de zaal staat de vier meter hoge, armloze robot van Kvam/Oldereid. Hij kan zich niet bewegen. Wat hij wel kan is spreken, met een hyperrealistisch geprojecteerd gezicht en een stem die tot stand komt via AI-synthese en menselijke performance. Hij spreekt over genocide en hedendaagse ontheemding, en vraagt of zulk geweld een tragische uitzondering is in de menselijke geschiedenis of een patroon dat zich blijft herhalen. Hij heeft geen handen. En toch is hij het werk van handen die hem bouwden, die hem programmeerden en die hem de woorden gaven die hij uitspreekt. Daar zit de urgentie: wanneer een systeem spreekt over het ergste dat mensen elkaar hebben aangedaan, wie draagt dan de verantwoordelijkheid voor wat er gezegd wordt? Kvam/Oldereid ontvingen voor Requiem for an Exit de Golden Nica op Ars Electronica in Linz.
Daartegenover zet Chelsi Alise Cocking het lichaam weer speels terug in het centrum. In Illuminate worden de bewegingen van de bezoeker in een verduisterde ruimte gemeten via computer vision, zonder dat er iets op het lichaam wordt gedragen, en omgezet in oplichtende sporen die door de ruimte lijken te zweven. Snelheid, richting en versnelling sturen allemaal het beeld. Het lichaam wordt zo haar eigen lichtgevende penseel, en de bezoeker ontdekt spelenderwijs dat zij altijd al meer heeft geweten dan zij kon uitleggen.
Thinking Hands zijn vraag wat zetten we op het spel zetten als we de kennis van het lichaam niet langer serieus nemen? Elk werk geeft daar een eigen antwoord op. Soms zie je de handen in het beeld. Soms zijn ze allang verdwenen en lees je alleen nog hun sporen.
Met en door, onder anderen: Andi Gáldi Vinkó, Chelsi Alise Cocking, Devlin Claro, Frida Orupabo, Jan Robert Leegte, Jane Jin Kaisen, Kévin Bray, Kiki Mager, Kvam/Oldereid, Laure Prouvost, Lisa Oppenheim, Loïe Fuller, Mandy Franca, Martha Rosler, Martina Bacigalupo, Paul Kooiker, Robin de Puy / Strijbos & van Rijswijk, Vera van der Burg, Xhanti Zwelendaba & Ben Stanwix.
Opening: 13 september 2026 (tijd volgt)
Locatie: THEA, Niemeyer, Paterswoldseweg 43, Groningen
Gecureerd door Musoke Nalwoga en Roosje Klap
Thinking Hands is mede mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, het Mondriaan Fonds en Beringer Hazewinkel.