Ethische schoonheid van Erwin Olaf
Twee jaar na zijn dood krijgt Erwin Olaf in het Stedelijk Museum eindelijk de tentoonstelling waar hij altijd van droomde. Tijdens zijn leven werd de erkenning van zijn werk als volwaardige kunst nog in de kiem gesmoord door de toenmalige conservator fotografie. Nu vult zijn veelzijdige oeuvre groots en meeslepend de benedenzalen van het Amsterdamse museum, onder de veelzeggende titel Erwin Olaf – Vrijheid. De titel verwijst niet alleen naar de eeuwige vrijheidsdrang in Olafs werk, maar ook naar de bevrijding van het museum zelf uit het keurslijf van de traditionele kunstopvatting. Rein Wolfs, directeur van het Stedelijk, legde desgevraagd uit waarom Erwin Olaf nu pas een plek in het museum heeft gekregen: “We zijn nu in een periode aangeland waarin we de betekenis van Erwin Olaf kunnen duiden vanuit de intersecties en de randgebieden van de twee labels kunst en fotografie.”
door Ton Hendriks
De fotografische schoonheid vormt de kern en eigenheid van zijn werk; ze is aanwezig in al zijn foto’s, maar kreeg meer gewicht in zijn latere oeuvre, waarin hij nadrukkelijker regisseerde en de postproductie tot in de kleinste details bewaakte. Voor Olaf was schoonheid nooit een leeg esthetisch ideaal, maar een middel om menselijke kwetsbaarheid, verlangen en maatschappelijke spanningen zichtbaar te maken. In zijn latere werk versmelt zijn klassieke streven naar uitgebalanceerde composities en fotografische perfectie met een diepere, soms ongemakkelijke emotionele lading – schoonheid die confronteert in plaats van behaagt. Olaf speelde vooral met de fysieke, lichamelijke schoonheid, en ondermijnde het stereotype Amerikaanse schoonheidsideaal met zijn ongeretoucheerde portretten van oudere vrouwen. Bij hem was schoonheid niet bedoeld om te behagen, maar om te schuren, een verhaal te vertellen en de kijker te dwingen door het oppervlak van het beeld heen te kijken. Mensen die hij fotografeerde, voldeden vrijwel nooit aan het klassieke schoonheidsideaal; ze vielen vaak buiten de heersende norm. Het was zijn manier om de dominante idealen van de verkokerde samenleving aan de kaak te stellen. Want onder het ideaal verhulde zich altijd de schaduwzijde: eenzaamheid, verdriet, imperfectie, ongelijkheid, vergankelijkheid. Erwin Olaf: “De perfecte wereld imperfect laten zijn. Schoonheid en imperfectie zijn erg opwindend.”
Lees het complete verhaal in Pf #8 2025
Erwin Olaf (1959, Hilversum) overleed in 2023 na een longtransplantatie. Hij woonde en werkte in Amsterdam, Nederland. Erwin Olaf was een internationaal tentoonstellende kunstenaar wiens veelzijdige praktijk zich richtte op gemarginaliseerde individuen in de samenleving, waaronder vrouwen, mensen van kleur en de LGBTQ+-gemeenschap. In 2019 werd Olaf benoemd tot Ridder in de Orde van de Leeuw van Nederland, nadat 500 werken uit zijn oeuvre waren toegevoegd aan de collectie van het Rijksmuseum. Taco Dibbits, directeur van het Rijksmuseum, noemde Olaf een van de belangrijkste fotografen van het laatste kwart van de 20e eeuw.
De tentoonstelling Erwin Olaf-Freedom in het Stedelijk Museum is te zien tot en met 1 maart 2026. Het gelijknamige boek is uitgegeven bij Hannibal Books. hannibalbooks.be www.erwinolaf.com