terug

Veel vragen rond auteurswet en wurgcontracten

wurgcontractDat niet alleen fotografen te maken hebben met schending van het auteursrecht en het moeten tekenen van wurgcontracten, blijkt tijdens de informatie-avond in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. In de kleine zaal zitten fotografen gebroederlijk naast schrijvers, journalisten, muzikanten, ontwerpers en andere creatieven. Allemaal hopen ze antwoord te krijgen op hun vragen, met name hoe ze weerstand kunnen bieden tegen de druk die ze voelen om afstand te doen van hun auteursrecht zonder dat daar een redelijke vergoeding tegenover staat.
Echt antwoord krijgen ze niet direct, daarvoor is de opzet van de avond te klein. Wel is het een informatieve avond. Zeker de uitleg van Anouk Siegelaar, jurist bij BNO, over het nieuwe wetsvoorstel voor het auteurscontractrecht is verhelderend. De eerste aanzet lijkt erg positief, de maker wordt beter beschermd tegen misbruik met het wetsvoorstel. In het auteurscontractrecht wordt onder andere bepaald dat een billijke vergoeding vereist is bij zowel een licentie als bij overdracht van rechten. Siegelaar tekent daar bij aan dat het niet betekent dat je automatisch goed betaald wordt als je de rechten overdraagt. De opdrachtgever kan ook zeggen dat die billijke vergoeding al verrekend is in het honorarium. Ze geeft dan ook aan dat hierover nog gediscussieerd wordt. Siegelaar heeft wel meer kanttekeningen bij het wetsvoorstel. Een belangenorganisatie mag nu al wel collectief onderhandelen, maar de constructie is nog een gedrocht zegt ze. Ook is ze het oneens dat het wetsvoorstel alleen gaat gelden voor individuele makers. Interessant is wel de non-usus clausule. Daarin staat dat de overeenkomst wordt ontbonden als de afnemer niet binnen redelijke termijn gebruik maakt van het werk. Zo wordt voorkomen dat je werk maakt, waar vervolgens niets mee gebeurt. Siegelaar benadrukt dat het auteurscontractrecht nog geen wet is, maar dat je de nieuwe punten wel kunt gebruiken bij je onderhandelingen, de kans is immers groot dat de wet wordt aangenomen. Al dan niet aangepast.
Erwin Angad-Gaur, muzikant van beroep en voorzitter van Platform Makers, legt vervolgens uit wat het platform inhoudt. In Platform Makers zijn vrijwel alle belangenorganisaties van creatieven verenigd. En dat helpt bij de onderhandelingen, zegt Angad-Gaur. De overheid heeft geen zin om met twintig organisaties die allemaal kleine groepen vertegenwoordigen te praten. Met Platform Makers zijn ineens tienduizenden vertegenwoordigd. De boodschap van Angad-Gaur is dan ook dat je je als maker moet verenigen. Het auteursrecht werkt voor alle makers en je moet met één stem praten om iets voor elkaar te krijgen. Al een half jaar na de start van het platform werd resultaat geboekt, het auteurscontractrecht is mede door het platform weer uit de la gehaald.
Het tweede deel van de avond is het meest interessant, als woordvoerders van diverse organisaties geïnterviewd worden en er discussie ontstaat. Annemarie van Toorn van de Freelancers Associatie (FLA) merkt op dat de situatie voor alle makers penibeler is geworden. Volgens Lisette Vanossiau, advocaat gespecialiseerd is auteursrecht, hebben vooral fotografen het moeilijk omdat ze weinig onderhandelingsruimte hebben. Siegelaar denkt dat de penibele situatie komt omdat de werken die gemaakt worden nu steeds als content wordt gezien en niet als iets unieks. Alles komt in een grote database waar naar hartelust uit gegraaid kan worden, is haar opvatting. Het is belangrijk om je als creatief ook op te stellen als maker en trots te zijn op wat je hebt gemaakt. Daardoor kun je beter laten zien wat het werk waard is en sta je sterker in de onderhandelingen. Iets unieks is meer waard dan iets wat iedereen al doet of wat een kopie is.
Bij de onderhandelingen spelen ook je eigen voorwaarden een belangrijke rol. “Breng op zijn minst een keer je eigen voorwaarden ter sprake bij de onderhandelingen,” zegt Siegelaar. Zo stel je je professioneel op. Van Toorn vindt het belangrijk dat je je eigen voorwaarden goed vergelijkt met die van de opdrachtgever. Zo kun je bepalen waar je over kunt onderhandelen. Accepteer het concurrentiebeding in ieder geval niet vindt ze. Want daarmee kom je in conflict met het principe van een freelancer, namelijk dat je meerdere opdrachtgevers hebt.
De aanwezigen creatieven nemen de antwoorden niet kritiekloos aan. Vooral uit de hoek van de fotografen komt veel commentaar. Een paar keer wordt gevraagd wat de belangenorganisaties nu daadwerkelijk doen. Volgens een kritische fotograaf heeft hij meer malen problemen aangekaart, maar wordt daar vervolgens niets mee gedaan. De vertegenwoordigers van de organisaties zeggen dat dat niet juist is, er gebeurt juist heel veel. Maar zeggen ze ook, je moet niet het werk overlaten aan de belangenbehartiger. Als maker ben je ook ondernemer en je moet dus ook zelf actie ondernemen en je niet laten koeioneren. Uit de zaal komt ook naar voren dat niet alleen makers geïnformeerd moeten worden, maar ook de afnemer. Die weet vaak niet goed wat auteursrecht inhoudt. Dat kunnen de vertegenwoordigers alleen maar beamen, er wordt ook geopperd om dat bij diverse opleidingen beter naar voren te brengen. “Dat je iets zelf bedenkt, is bijna een vies woord. Alsof je er niets voor doet en je er dus geen geld voor mag vragen,” roept een fotograaf.
Een andere creatief gooit het over een andere boeg. In plaats van af te geven op opdrachtgevers die het niet goed doen, moet je het volgens haar van de andere kant bekijken. “We moeten laten zien dat iets maken een prachtig vak is en dat het waardevol is. Maak het positief.” Sta ook sterk als maker. Nee zeggen tegen een wurgcontract of slechte betaling hoeft niet het einde te zijn, soms word je er zelfs beter van.
Na afloop van de avond wordt er nog druk nagepraat. Daarbij valt op dat de verschillende makers met elkaar in discussie gaan. Alle makers hebben een gemeenschappelijk belang en het is volgens Caspar de Kieft van FNV-Kiem ook belangrijk om gezamenlijk op te trekken. Dat dat kan werken is gebleken bij de discussie rond de zelfstandigenaftrek. Die is dankzij de lobby vanuit de ZZP-ers van de baan.
Niet iedereen is even tevreden over de afloop van de avond, maar zo zegt Angar-Gaur, dit is de warming-up voor het Eerlijk Delen Festival dat de NVJ op 28 november in Nieuwspoort houdt. Het is belangrijk om daar in grote getale aanwezig te zijn, zegt hij, omdat de kans groot is dat ook politici daar hun neus laten zien en je als maker dus kan laten zien dat het auteursrecht een belangrijke zaak is.


Bekijk ook deze items