terug

UNSEEN TOONT ONGEZIENE FOTOWERKEN

De derde editie van Unseen is donderdag 18 september van start gegaan met mooi weer en vooral nooit eerder vertoonde fotografie. Unseen wilde dit jaar nog meer dan voorgaande jaren haar naam eer aan doen en galeriehouders ertoe verplichten om echt alleen onbekend werk te tonen. Galeriehouders die hieraan volledig beantwoorden kregen een gele sticker op hun stand en de andere galeries konden de nooit eerder vertoonde werken van een gele sticker voorzien. Voor de ‘ongeziene werken’ was ook een speciale route uitgeschreven: The Unseen Premieres.  Via deze route kan de bezoeker meer dan 60 ‘première werken’ bewonderen op de 53 galerie stands.

ALL RIGHTS RESERVED foto: Ton Hendriks
Dat niet elke galeriehouder louter enthousiast was met deze opzet kon ik optekenen uit de mond van Roy Kahmann. “Ik vind het concept prima en zeker uniek, maar het heeft een kant waar je rekening mee moet houden. De meeste Nederlanders maar ook buitenlandse kunstkopers moeten een kunstwerk eenmaal en liefst meerdere keren gezien hebben, pas dan maken ze een besluit om het te kopen. Als ze het eerste ‘wow-moment’ op de beurs hebben, kan het soms zelfs wel eens een jaar duren voordat ze tot aankoop overgaan. Nu heb ik allemaal zeer recent en dus onbekend werk, terwijl het werk dat wij in de galerie presenteren veelal door de diverse voorpublicaties bekend is en daar merk ik aan dat dit de verkoop sneller tot stand brengt. Unseen moet die balans wat mij betreft nog vinden. Nieuw werk tonen, dat een potentiële koper toch al een keer heeft kunnen zien. Een mooi dilemma.”
ALL RIGHTS RESERVED foto: Ton Hendriks
Van het publiek hoorde ik weer andere geluiden. Twee Belgische vrienden, Jules en Xavier, die speciaal voor Unseen naar Amsterdam waren gekomen, waren vooral geïnteresseerd in onbekend werk. “Voor ons is het juist interessant om in contact te komen met jonge, onbekende fotografen. Wij kijken naar een combinatie van het verhaal achter de foto en de beeldende schoonheid. Wij vinden het een rijkdom dat je als kijker de vrijheid hebt om het beeld op je eigen manier in te vullen. Daarom houden we ook niet van foto’s waarbij het verhaal al vaststaat, zoals bij journalistieke fotografie.”
Wat vooral opvalt aan Unseen – en dit is niet anders dan voorgaande jaren – is de enorme diversiteit aan vormen, maten, materiaalkeuze, onderwerpen en thema’s. Elke galerie brengt zijn eigen stal van fotografen, waarin meestal wel een gemeenschappelijke stijl is te ontwaren. Unseen is tenslotte geen fototentoonstelling, maar een verkoopbeurs en dan gelden andere normen. De participerende galeries moeten de kunstwerken kunnen verkopen, met prijzen variërend van € 500,- tot ruim boven de € 10.000,- . De internationale galeries, van Tokio tot Jakarta en van Parijs tot Bratislava, lijken kleine eilandjes in de grote zee van de fotografiewereld. Je kunt wel van het ene eiland naar het andere, maar een connectie ertussen moet je vooral met je eigen fantasie invullen. Zo brengt de M97 Gallery uit Shanghai zeer abstract werk, Gallery Fifty One uit Antwerpen merendeels fotocollages, en Reflex uit Amsterdam weer een mix van portretachtige werken, reportage werken uit Japan en Todd Hido.
ALL RIGHTS RESERVED foto: Ton Hendriks
Voor Galerie Seelevel uit Amsterdam was het de derde keer dat ze deelnamen aan de beurs. Aan de galeriehoudster Caroline O’Breen vroeg ik op welke criteria zij haar werken uitkiest. “Ik probeer vanuit de klant te denken. De foto moet iemand kunnen raken. Het verhaal van de foto is niet genoeg, maar het esthetisch gehalte evenmin. Een foto moet inhoudelijk kunnen beklijven en moet op beeldend niveau krachtig zijn. Ik heb hier de foto’s van onder andere Eddo Hartman, en ook al weet je niet precies waarover het gaat, dan nog voel je de bijzondere kracht van het werk.”
Bij de autonome kunstwerken is het dus net ietsje anders als bij de huidige documentaire fotografie. De kunstwereld zoekt allereerst een krachtige uitstraling van het beeld op zich en wil zich daarna in het verhaal erachter verdiepen en de documentaire fotografie zoekt naar krachtige verhalen en wil dat vervolgens in esthetische beelden vertalen.
Maar hier en daar bekroop me toch het gevoel dat de verhouding tussen vorm en inhoud naar een bepaalde richting was geschoven. Sommige galeries brengen werken die een hoog gehalte aan gemaniëreerde gekunsteldheid hebben, zoals de werken van Simone Bergantini, op de stand van Galerie Metronoom uit Modena, waarop struiken te zien zijn. Als je dichtbij komt blijken de struiken in kleine stukjes geknipt te zijn, een ingreep die meer vorm dan inhoud lijkt te zijn. Maar wie de fotografie als een puur op zichzelf staand medium beschouwt kan de werken op Unseen niet begrijpen. De meeste galeries brengen kunstenaars die fotografie als een medium gebruiken en onderzoeken, zoals Thiery Vandenbussche van Stilll Gallery (ja met drie llen) uit Antwerpen me uitlegde. “Ik werk met kunstenaars die de foto gebruiken als medium. Zij reflecteren over het medium en gebruiken het samen met andere materialen. Zo heb ik hier een foto waaraan een echt stenen beeld vastzit. Of ander foto’s die worden gecombineerd met schilderkunst of textielkunst.”
Ik vroeg Vandenbussche tevens hoe hij zijn prijsstelling bepaalt, want verkoop is tenslotte het doel van de Unseen beurs. “Er zijn verschillende parameters, zoals de materialiteit, de maat van het werk, de grootte van de editie en de leeftijd van de kunstenaar. Een jonge kunstenaar is goedkoper want die kan nog alle kanten op maar een gevestigde kunstenaar heeft meer vastheid en dus meer waarde.”
ALL RIGHTS RESERVED foto: Ton Hendriks
Het narratieve karakter van documentaire fotografie is dus niet een wezenskenmerk van de autonome kunst, maar hier en daar zag ik een verrassend werk dat deze tweedeling doorbrak. Bij de D Gallerie uit Jakarta hing werk van de jonge kunstenares Kinez Riza. Zij combineerde gevoelsmatige opnamen die zij tijdens haar reizen maakte met geschreven teksten die ze naast de beelden in haar eigen handschrift schreef. Riza legde me haar werkwijze uit: ”Het gaat over de vergankelijkheid van de dingen. Wij zijn in een contante beweging in het leven, in een eeuwige flux en in onze geest willen we de herinneringen bewaren. Ik probeer dat te doen door belangrijke momenten uit te beelden en er kleine, vaak schijnbaar onbeduidende verhaaltjes bij te zetten.”
De boekenbeurs maakt ook dit jaar een belangrijk onderdeel uit van Unseen. Ondanks de crisis lijken er meer dan ooit boeken uitgegeven te worden. In de grote hal was de stomende hitte bijna niet vol te houden, maar een keur aan internationale uitgevers stond desondanks de vele aspirant-kopers enthousiast te woord. Een van de grote fotoboeken-uitgevers is Lecturis en zij hadden dan ook een prominente plek bij de ingang van de hal. Uitgever Hans van de Willige legde me uit waarom het boek in het digitale tijdperk nog steeds een belangrijk doel van de fotograaf is. “Een boek is een fysieke verschijning, dat wordt en blijft belangrijk. Het onderscheidt zich van het vluchtige digitale beeld. Het boek is ook gevoel, het is tactiel. Het doet een beroep op al je zintuigen. Dat het boek populair blijft kun je ook zien aan het feit dat sommige boeken antiquarische waarde krijgen en na jaren voor veel geld worden verkocht. Wij zien wel een daling in de oplagen maar eerder een stijging in het aantal boeken dat we uitgeven.”
Unseen is open tot en met zondag 21 september. Voor meer informatie over de galeries, speciale programma’s en de communitiy, ga naar de website