terug

‘S’… in het Museum

© Gert Jochems /Agence VU

In het FOMU, het Fotomuseum in Antwerpen, is een opmerkelijke tentoonstelling te zien van Gert Jochems, getiteld ‘S’. Een tentoonstelling over seks in woonkamers, opslagruimten, parochiezalen. Extreme vormen van seksbeleving in typisch Vlaamse interieurs. Maar gaat het daar wel over?
 Wie naar een museum gaat heeft bepaalde verwachtingen, afhankelijk van het type museum. Niettemin heeft het IOCM, het International Council of Museums, een standaard opgesteld waarvan men meent dat daaraan alle musea zouden moeten voldoen: het museum is een non-profit organisatie die in dienst staat van de gemeenschap… en zo voort. Het museum moet conserveren, onderzoeken, tentoonstellen, met als doel educatie, studie en genieten. Wim Pijbes verwoordt zijn visie op het museum als volgt: “Het ideale museum toetst mijn gevoel van schoonheid en laat mij verrassen, verbijsteren, verwonderen, wast mij de ogen, om mij weer even te laten zien: oh ja, dat is mooi of dat is belangrijk. Dingen die ik nog niet had gezien of niet in die combinatie had gezien of beleefd. (…) Dus, het museum is een vriendje. Daar beleef je avonturen mee.”(*)
Achter gesloten rolluiken
In het FOMU, het Fotomuseum in Antwerpen, is onder meer de tentoonstelling ‘S’, met werk van Gert Jochem, te zien. Wie de tentoonstellingszaal op de bovenste verdieping binnenkomt, vraagt zich in eerste instantie met stijgende verbazing af waar hij naar kijkt. Foto’s van seks, maar niet zomaar seks. Niet wat we gewend zijn te zien, zoals seksbeleving in de sfeer van nachtclubs, prostitutie en uitgaansleven. Hier zien we extreme vormen van seksbeleving, die plaatsvindt achter gesloten ramen en rolluiken. Een groepje mannen in hun blootje, voorzien van paardenmasker en teugels, ingespannen als een koppel paarden buiten bij een schuur, travestieten in armzalige kleding en met scheefgezakte pruik, mannen met tepelklemmen en ander klemmend gereedschap, vacuümmaskers, slangen, opblaaspoppen en -beesten, mannen en vrouwen die in de meest bizarre ruimtes seks beleven. Of is het meest confronterend juist de alledaagsheid van sommige locaties? Zoals die blote man in de schuur naast zijn hond, of de man die vastgebonden is op een vlizotrap terwijl we daarnaast de inrichting zien van de keuken, of die man die volgehangen is met apparatuur die hem in ademnood brengt, zittend in een stoel naast de schoorsteen met twee horens, of juist die vrouw in de slaapkamer, waar de familieportretten voor de gelegenheid zijn afgedekt?
De vraag rijst: wat heeft het Fomu bewogen deze tentoonstelling in te richten? Maar ook: waarom heeft Gert Jochems ervoor gekozen deze vormen van seksbeleving op deze manier te fotograferen?
Waarom niet?
Rein Deslé, curator van deze tentoonstelling, antwoordt met een wedervraag: “Waarom niet? Er is geen reden om dit niet te tonen. Het museum moet daar niet bang in zijn. Het publiek kan veel aan. En het is een uitdaging om een moeilijk onderwerp aan te gaan. De interieurs zijn heel herkenbaar en typerend voor Vlaanderen, maar tegelijkertijd zijn het onderwerp en de benadering ook internationaal. Je kunt de vergelijking maken met David Lynch. Dit ligt in elkaars verlengde. Terwijl het werk van bijvoorbeeld Nan Goldin zich juist aan het andere eind van het spectrum bevindt. Nan Goldin is participante, Jochems helemaal niet.”
Gert Jochems (1969) woont en werkt in Antwerpen. Hij heeft destijds sociologie en internationale relaties gestudeerd in Gent, maar vervolgens gekozen voor fotojournalistiek en daarna documentaire fotografie. Zijn projecten zijn steeds projecten voor de lange termijn. Voor de serie ‘RUS’ ging Jochems jaren achtereen terug naar Siberië, op zoek naar de beide Russiche werkelijkheden: die van de lompheid, het vuil, en die van het filosofische, geestelijke en mythische. De serie ‘Damprémy’ laat desolate beelden zien van het dorpje Damprémy bij Charleroi. En dan nu het project ‘S’, waarvoor op datingsites contacten zijn gezocht met mensen die bereid waren te poseren. Jochems neemt ruim de tijd voor zijn projecten: “Ik heb mijn leven zo georganiseerd dat ik kan leven, maar alles staat in het teken van fotografie. Mijn geest is met niets anders bezig. Fotojournalistiek neemt je geest te veel in beslag. Er is veel tijd nodig voordat het idee een plaatsje heeft in mijn hoofd. In 2010 en 2011 heb ik intensief gewerkt aan dit project. In 2012 ben ik vooral bezig geweest met het boek en de tentoonstelling.”
Realiteit of fictie?
De tentoonstelling is ingericht met foto’s van mensen en situaties van de hand van Jochems, maar ook met foto’s die van internet zijn gehaald en bewerkt. Op een grote wand is aandacht besteed aan de gedachtewereld van slechts één man, die ook zelf kostuums en attributen ontwerpt. Nadat Jochems contacten had gelegd, werd er een afspraak gemaakt voor de opnamen. Slechts een op de honderd was bereid zich te laten fotograferen. Jochems plaatst zichzelf nadrukkelijk buiten de actie, hij is slechts toeschouwer. De opnamen zijn steeds op locatie gemaakt met gebruik van de daar aanwezige mogelijkheden. De camera staat op statief, Jochems maakt gebruik van flitslicht, bestaand kunstlicht en in sommige gevallen daglicht. Jochems fotografeert op film met een Fuji 6×9. Er hebben zich situaties voorgedaan waarbij lange sluitertijden noodzakelijk waren, zelfs van acht uur. Meestal staat het onderwerp in het midden van het beeld en speelt de omgeving een belangrijke rol. “Ik sta achter mijn statief, het onderwerp in het midden, en ik zorg voor correct licht. Het is de bedoeling dat de kijker ook ziet wat er rechts en links gebeurt. Het Vlaamse interieur speelt een belangrijke rol doordat het de mogelijkheid biedt door het alledaagse van de interieurs een soort mededogen te creëren. Het zijn allemaal personen met wie ik geen contact heb, het zijn vreemden voor mij. Maar het zijn wel mensen met een eigen verhaal en hun eigen geheimen. Ik ga met dit project mogelijk van documentaire fotografie naar fictie. Want hoe ga je om met het subject in de documentaire fotografie? Documentaire fotografie is een weerspiegeling van de realiteit. Maar is dit waar? Of is wat je hier ziet fictie?”
* Uit: Bachelorscriptie KBM, Myrthe van der Boom (2012)
‘S’ is tot 27 jamuari te zien in het FoMu in Antwerpen
www.gertjochems.be
www.fotomuseum.be