terug

Peter Charpentier 1924 -2012

Op vrijdag, 19 oktober, overleed Peter Charpentier. Naast docent was hij ook de auteur van een groot aantal fotoboeken. Zijn kennis van de fototechniek heeft vele generaties fotografen in Nederland verder geholpen. Peter was ook een zeer gewaardeerde medewerker van Pf. Jan van der Schans, voormalig uitgever en hoofdredacteur van Pf, haalt herinneringen op aan deze bijzondere man:
Ik ontmoette Peter eind jaren zeventig van de vorige eeuw. Ik zou bij Elsevier de eindredactie gaan doen van de nieuwe Foto- en Filmencyclopedie en de toenmalige hoofdredacteur Paul Heyse zag in hem een waardevolle medewerker. Peter werd lid van de redactieraad en ik leerde een vriendelijke, naar mijn gevoel bescheiden man kennen, die opviel door de manier waarop hij dingen uitlegde. Zijn naam was mij natuurlijk wel bekend. In de tijd dat ik op de School voor Fotografie en Fototechniek zat was het dikke pocketboekje Fototechniek een trouwe kameraad, waarvan ik veel heb opgestoken. En met mij veel andere fotografen.
Charp, zoals we hem zijn gaan noemen, was een bijzondere man, die veel met mensen op had. Zonder daar prat op te gaan bezat hij een enorme kennis over veel onderwerp en was hij nooit te beroerd om iets uit te leggen. En als hij wat uitlegde leek het zo gemakkelijk. Hij was in staat moeilijke processen of technologieën op een manier te verklaren, dat je dacht: “O, zit dat zo!” Dit in tegenstelling tot zijn collega’s die daar soms heel wat moeilijker over deden. Door zijn enorme interesse in heel veel gebieden van chemie en techniek, alsook in de menselijke factor zag hij zowel dwarsverbanden en vaak ook de relativiteit van bepaalde beweringen.
Toen ik hem dus leerde kennen was hij al over de vijftig en eigenlijk pas een paar jaar werkzaam op de School voor Fotografie. Daarvoor was hij mede-eigenaar en medewerker geweest van een bedrijf in het Rotterdamse Groothandelsgebouw, waarvoor hij jarenlang industriële en bedrijfsfotografie had gedaan. Hij ging alleen op pad met een grote camera. Duizenden beelden laten zien hoe Rotterdam na de oorlog werd opgebouwd, hoe het de grootste haven ter wereld werd. Een gigantisch archief.

Fototechniek, het lesboek voor de fotograaf in de 20ste eeuw
Fototechniek, het lesboek voor de fotograaf in de 20ste eeuw

Vanaf zijn vijftigste gaf hij les aan wat hij “zijn kinderen” noemde. Jongens en meisjes die vakfotograaf wilden worden en niet te beroerd waren daar ook de nodige theorie bij te leren. Vijftien jaar heeft hij dat gedaan, zowel op de MTS aan het Tarwekamp als op de KABK aan de Prinsessegracht in Den Haag en het afscheid kwam hem veel te vroeg. Dat je op je 65ste met pensioen moest, daar begreep hij eigenlijk niets van. Uiteindelijk was het ook jammer, een waardig opvolger is er nooit gekomen.
Peter Charpentier was een veelzijdig man. Tijdens de oorlog werd hij in het kader van de Duitse Arbeitseinsatz op de trein naar Duitsland gezet.  Hij was, zei hij, tot het laatste station blijven zitten. Dat was ver in het zuiden van Duitsland en daar maakte hij voor het eerst kennis met de Alpen. Hier is zijn liefde voor het alpinisme begonnen. Aan het eind van de oorlog vluchtte hij naar Zwitserland en van daar terug naar een verwoest Rotterdam.
Hij zou nog decennia lang jaarlijks een of meerdere bergreuzen bedwingen en een veel gevraagde gast zijn voor de Nederlandse Alpinisten Vereniging.
De liefde voor de fotografie had hij van zijn vader, die vernuftig allerlei constructies bouwde om zijn hobby beter te kunnen uitoefenen. Een schat aan beeldmateriaal van het gezin en de familie leverde dat op.
Toen mij in 1983 werd gevraagd een tijdschrift te bedenken voor de vakfotograaf wist ik dat dat slechts mogelijk was  als ik kon beschikken over expertise en dus vroeg ik Peter Charpentier om zitting te nemen in de kernredactie. En dat was niet alleen om zijn kennis. Door zijn brede en vaak genuanceerde kijk op het leven was hij ontegenzeggelijk een sturende factor als het ging om de richting waarin Pf zich ontwikkelde. Met zijn kennis van zaken ontkrachtte hij vaak de prietpraat van heel wat zogeheten deskundigen en zorgde hij er mede voor dat Pf toonaangevend werd en bleef.
Opvallend was dat hij altijd schreef in de wij-stijl. Het ging over ons, de fotografen. Met een glimlach of een kwinkslag, relativerend en altijd heel prettig leesbaar. Als een echte schrijver kon hij maar moeilijk afscheid nemen van zijn artikelen. Hij noemde ze dan ‘nog niet volledig’ en dat betekende dan dat hij nog nadacht of dit wel publicabel was.
Naarmate hij ouder werd, werd alles wat minder. Het ergste vond hij dat zijn ogen zo achteruit gingen. Weinig kunnen zien is voor een fotograaf, een ziener als Charpentier een straf. Het gaf hem minder plezier in het leven, in alles wat hij deed. Terwijl juist dat zijn leven lang het belangrijkste was geweest. Plezier hebben in de dingen die je doet. Of het nu schilderen was, koken, lezen; hij deed het allemaal. En natuurlijk verzon hij ook verhalen, voor zijn eigen kinderen en voor de mijne.
Tijdens het 25-jarig jubileum van Pf hebben wij op stijlvolle wijze afscheid van hem genomen als redacteur van Pf. Met een tentoonstelling van zijn “jongens en meisjes” in het Rotterdamse Fotomuseum. Fotografen die hun succes misschien ook wel een beetje aan hem te danken hebben gehad.
Nu nemen we definitief afscheid van een man, die gerust de meest gelezen auteur op het gebied van fotografie en de meest gewaardeerde fotografie docent mag worden genoemd. En bovendien, een hulpvaardig en vriendelijk mens.
Leon Charpentier meldt:
Gracias musae oculo vitrino
Na een rijk en avontuurlijk leven is overleden
Pieter Johannes Charpentier
Peter
Ridder in de Orde van Oranje-Nassau
* Rotterdam,                                                                                    † Rotterdam,
2 november 1924                                                                            19 oktober 2012
De crematieplechtigheid zal plaatsvinden in de aula van crematorium “Hofwijk”,
Delftweg 230 te Rotterdam-Overschie op vrijdag 26 oktober om 13.30 uur.