terug

Modern Times toont een breed overzicht

“Met ruim 400 foto’s laat de tentoonstelling de grote ontwikkelingen zien die de fotografie in de 20ste eeuw doormaakte: de opkomst van de journalistieke fotografie, amateurfotografie, kleurenfotografie, mode- en reclamefotografie en fotografie als kunst. Modern Times toont een breed overzicht: van zuiver documentair tot autonoom kunstzinnig. En van Eadweard Muybridge tot Viviane Sassen.”


Zo luidt het persbericht van het Rijksmuseum en deze alinea vat goed samen, waar de expositie over gaat. Modern Times verwijst wellicht naar de bekende film maar ook naar het modernisme dat de dominante cultuurstroming in de vorige eeuw was en uit welke periode de meeste foto’s dateren. Eigenlijk gaat de hele tentoonstelling over de bovengenoemde opkomst van de fotografie, van amateurfotografe, uitgebreid bedreven door de Fransman Lartigue, tot oorlogsfotografie, onder andere van Robert Capa. We zien op de tentoonstelling daarom ook veel zwart-wit, tenslotte de dominante techniek van de 20ste eeuw. Wie een van de eerste zalen binnentreedt ziet meteen het pronkstuk, of beter gezegd de pronkcollage van de zwart-wit portretten die Stephan Vanfleteren maakte, wat mij betreft een van de mooiste verzameling fotografische portretten die het Rijksmuseum bezit. Vanfleteren wist voor zijn Rijksmuseum-opdracht destijds ook de toenmalige koningin Beatrix op de plaat te krijgen op dezelfde strakke en sterk contrastrijk uitgelichte manier.
uit de tentoonstelling modern times
uit de tentoonstelling modern times

Het is vaker een zucht van herkenning. O, daar heb je die beroemde foto van Hans Aarsman, van zijn biddende vader in pyjama, vlak voor het slapen gaan op zijn knieën, gemaakt voor een opdracht over religie. En fijn om die mooie kinderportretten van Céline van Balen – weinig meer vernomen van dit talent – weer even te zien. En goede oude Peter Martens, de veel te vroeg gestorven sympathieke fotojournalist, met een foto uit Dacca van een zwaar gehandicapte bedelaar. Maar ook een paar zeer klein afgedrukte, gele vintageprints van de grondlegger van de documentaire, sociale fotografie Lewis Hine (hij vergrootte zijn foto’s niet omdat hij er geen kunst in zag). Verrassend om een ingetogen kleurenfoto van Eggleston te zien. Hadden ze een hekel aan zijn felle kleurenfoto’s bij het Rijks dat ze alleen deze gekocht hebben? Een klassieke foto van Man Ray, een portret. En hier denk ik dat er iets mis gaat. Er staat een verklaring bij dat dit portret hoort bij zijn commerciële werk en dat man Ray twee zielen had. We weten allemaal dat hij ook veel doka experimenten deed, waarmee hij beroemd is geworden. Maar daarvan zien we helaas niets. Hoe is  deze collectie eigenlijk tot stand gekomen? Bij de foto van Wiliam Klein, die pas zelf aanwezig was bij een fantastische expositie van zijn hele oeuvre in het Foam, bekruipt me ook het gevoel dat er een willekeurige aankoop is gedaan. Uitstekende foto, maar maatgevend voor zijn werk? Lijkt me niet.
Modern Times komt over als een enigszins toevallig ontstane verzameling van weliswaar een aantal highlights maar ook van ‘net niet de beste’ foto uit de levendige fotografiegeschiedenis van de 20ste eeuw. Het museum schrijft zelf in een toelichting: “Het Rijksmuseum heeft een internationale collectie 20ste-eeuwse fotografie bestaande uit in totaal 20.000 werken. De collectie 19de-eeuwse fotografie bestaat uit 130.000 werken. De tentoonstelling Modern Times is het vervolg op de grote overzichtstentoonstelling in 1996, Een nieuwe kunst. Fotografie in de 19de eeuw.” Als je deze disbalans van de collectie uit de 20ste eeuw ten opzichte van de veel minder vastgelegde 19e eeuw beschouwt, is er een inhaalslag te maken.
Van de tentoonstelling is een kloek boek te koop voor € 40 (maar ook een miniversie voor € 15) met een geschiedschrijving van de conservatoren Mattie Boom en Hans Rooseboom, maar als ik de fotografiegeschiedenis in kaart gebracht wil hebben, zou ik toch eerder een boek als The Genius of Photography van Gerry Badger aanschaffen. Toch moet gezegd worden dat de teksten in het boek en de bijschriften bij de tentoonstelling educatief, goed geschreven, en onderhoudend zijn, vooral  voor het grote publiek. Dat is een grote verdienste van deze eerste tentoonstelling in de nieuwe Philipszaal. De interesse voor de fotografie wordt op een liefdevolle manier gedeeld.