terug

Maïmouna Guerresi – De Islam intrigerend geportretteerd

Mohamed & Daughter, 2009 © Maïmouna Guerresi.

In het Goethe Instituut in Dakar, Senegal, was onlangs een tentoonstelling te zien met werk van Afrikaanse fotografen die invloed zouden hebben of hebben gehad op de eigentijdse kunst. In de chaotische manier van presenteren, sprong een aantal foto’s er direct uit. Grote, diepzwarte portretten van jonge Afrikaanse mannen en vrouwen. Staand, verstild, wat mysterieus. Ik kon er niet omheen. Ze verleidden en intrigeerden. Ze bleken gemaakt door Maïmouna Guerresi, “Italian by birth, but Senegalese by heart”, zoals de jonge, zichtbaar trotse ‘exhibition manager’ me toefluisterde.

Thema’s

Het werk van Guerresi omvat verschillende thema’s. Vrouwen spelen er een grote rol in, met name vrouwen binnen de context van religie. Het verschil in rolpatronen tussen mannen en vrouwen wordt eveneens verbeeld. Dat doet ze subtiel: ze gebruikt bijvoorbeeld de manier waarop ze in de camera kijken. De mannen kijken je aan, trots meestal; de vrouwen ontwijken je blik (werken als ‘Mohamed & Daughter’ uit 2009 en ‘The Greater China’ uit 2010 illustreren dat overduidelijk). De vermenging van traditie en heden is een van de andere thema’s. De grenzen tussen de verschillende culturen –of juist het ontbreken daarvan– schijnen in al haar werk door.

‘Mother-Minaret’

Mother-Minaret, 2007 © Maïmouna Guerresi.

‘Mother-Minaret’ (2007) is exemplarisch voor het oeuvre van Guerresi. Het werk is 2 meter hoog en 125 centimeter breed. Voor de kunstenaar is het van belang dat je letterlijk oog in oog staat met de gefotografeerde man of vrouw. Dat maakt het kijken tot een soort confrontatie. Bovendien heeft een dergelijk formaat een dwingend effect. Je moet kijken. Afgebeeld is een jonge, zwarte vrouw met een witte sluier om haar hoofd. Een hoofddoek die tot de grond reikt. Wat ze verder aan heeft, is onduidelijk. Het is zelfs onduidelijk of er sprake is van een lichaam en, als dat zo is, hoever boven de grond dat eindigt. De onderkant van de foto suggereert een holle, ronde ruimte die geleidelijk aan overloopt in schouders en hoofd. Het zou een extreme vertaling kunnen zijn van het islamitische gebruik het lichaam aan het zicht te onttrekken. Evenwel is de verbeelding van de moeder of de Mariafiguur ook binnen de christelijke kunsthistorische traditie vaak zo dat kledingstukken alle contouren wegwerken, zodat je als kijker in feite alleen nog maar een lichaam kunt vermoeden. Het devote gezicht van de vrouw – naar beneden gericht, afgewend van de kijker – wijst eveneens op vergelijkbare codes uit twee verschillende culturen: de Maria figuur kijkt me bij historische sculpturen en schilderijen evenmin aan.

Wit

Opvallend is de verticale, witte lijn die in veel werken over de gezichten van de modellen loopt. Guerresi heeft hier een aantal redenen voor. In de eerste plaats wil ze de zichtbare delen van het lichaam duidelijk markeren. Verder staat wit voor melk. De traditie in onder andere Senegal vereist dat je gasten met melk ontvangt. Dat je ze ermee zegent en zuivert. Soms giet je de melk ook over het hoofd, zoals binnen de christelijke traditie wijwater over het hoofd van een dopeling wordt gegoten om hem te vrijwaren van vreemde smetten. Bovendien ziet Guerresi de lijn als symbool van licht, maar ook als de scheidslijn tussen leven en dood, tussen het bekende en het onbekende. Met die connotatie tilt ze haar werk naar een universeler niveau.
Meer lezen over Maïmouna Guerresi? Lees dan het gehele artikel in de nieuwe Pf en/of op de iPad.