terug

Jeff Wall in Stedelijk Museum

P1080818
Afgelopen vrijdag 28 februari opende de eerste fotografie tentoonstelling van het Stedelijk Museum na de verbouwing met een retrospectief van het werk van de Canadese fotograaf Jeff Wall. De beau monde, een mix van beroemde schrijvers, ministers, mooie meisjes in kleurrijke outfit, klassiek geklede kunstenaars, jazz muzikanten, Hans Aarsman en veel, veel fotografen, mocht de opening bijwonen. Door de luidruchtige drukte van de massale opkomst van dit historische evenement, was de toespraak die de curator afdeling fotografie, Hripsimé Visser, hield vrijwel niet verstaanbaar, maar eruit opgemaakt kon worden dat ze verheugd was over de bijzondere samenwerking van deze gevierde kunstenaar. De minzaam uitziende Jeff Wall sprak een kort dankwoord uit en daarna kon iedereen de levensgrote foto’s in de ruime zalen van het Stedelijk bewonderen.
De tentoonstelling van Jeff Wall, met de titel Tableaux, Pictures, Photographs 1996-2013, omvat dus zowel ouder, reeds bekend werk, als vrij nieuwe fotowerken. Veel van zijn zeer grote fotowerken – de afmetingen zijn soms meer dan 3 meter lang – heeft Wall verwerkt in lichtbakken, zoals die ook in de reclamewereld worden gebruikt. Het bijzondere effect is dat ze onafhankelijk van de verlichting van de museumzalen een ongekende helderheid en directheid hebben die fascinerend werkt. Alsof je naar een gigantische dia zit te kijken.

P1080908
A view from an apartment door Jeff Wall

Jeff Wall is een van de meest toonaangevende moderne fotografen, of moet ik zeggen kunstenaars, die het denken over de fotografie en haar relatie tot de werkelijkheid sterk heeft beïnvloed. Zijn werk heeft een quasi alledaagse karakter maar is geheel in scene gezet. Een bekend voorbeeld, die ook in het Stedelijk hangt, is zijn werk “A view from an apartment”, waarop een vrouw te zien is die door haar huis loopt terwijl ze waarschijnlijk aan het strijken is en een vriendin op de bank zit. De foto in lichtbak met een afmeting van 167 x 244 cm is opzettelijk banaal en alledaags, maar blijkt een maandenlange voorbereiding te hebben gehad. Zo moest de vrouw een door Jeff Wall gehuurd appartement gaan bewonen en inrichten. Bij de fotoshoot moest zij honderden keren hetzelfde loopje maken door het huis. De foto is schijnbaar zo gewoon dat je jezelf de vraag gaat stellen of achter het alledaagse geen verborgen laag zit. En dat is precies van Wall beoogt met zijn werk. Hij noemde dat ergens het tonen van het onzichtbare.
P1080885
 
Wall fotografeert niet het dagelijks leven, hij reconstrueert het. Ook zijn straatfoto’s die toevallige snapshots lijken te zijn, blijken reconstructies te zijn die hij met een grote camera en soms met veel flitsapparatuur nabootst. Van Wall komt de quote: “Ik begin door niet te fotograferen,” waarmee hij wil zeggen dat hij niet op straat fotografeert maar de scènes die hem intrigeren onthoudt en daarna nauwgezet reconstrueert. Daarom is er ook geen directe werkelijkheid in zijn fotografie maar eerder een persoonlijke transformatie. Wall is altijd geïnspireerd geweest door de taal van de film, waarbij fictie tenslotte de norm is.
P1080864
De abstractie van de handelingen, de diversiteit van de onderwerpen, en de mate van emotionele afstandelijkheid kan het werk Jeff Wall moeilijk toegankelijk maken. Jeff Wall zegt zelf dat de meeste mensen geen verstand hebben van esthetica, maar wel een connectie hebben met de emotionele laag in een beeld. Daarom schept hij binnen artistieke raamwerk zijn verhaal. Toch blijft bij vele werken de emotionele connectie op een abstract niveau.
P1080850
Anders dan bij iemand als Gregory Crewdson die ook quasi alledaagse taferelen geheel reconstrueert en bij wie de onderhuids thematiek bij elke foto ruim door het beeld heen ademt, komt bij Wall door de diversiteit aan onderwerpen zijn thematiek soms moeilijk door. Soms zie je een duidelijk sociaal motief, zoals zwervers onder een viaduct. Dat motief wordt elders afgewisseld met een groot beeld van een schoonmaker in een luxe woning of boksende jongens in een steriel interieur. Maar deze diversiteit zou ook als een rijkdom van thematiek gezien kunnen worden. Het persbericht van het Stedelijk zegt hierover: ‘Wat op het eerste gezicht helder en begrijpelijk lijkt, is ook complex en raadselachtig.’ Een verhelderende constatering. De thematiek van Wall heeft te maken met het ondoorgrondelijke aspect van de banaliteit en daarmee ontstijgt hij aan het momentane van de fotografie. Dat is tenslotte ook wat de kunstenaar nastreeft. Ook al is hij beïnvloed door de film, het ontbreken de narrativiteit in de fotografie vindt hij juist fascinerend.
P1080867
De keuze van het Stedelijk Museum voor een fotograaf als Jeff Wall is begrijpelijk. Als kunstmuseum is het Stedelijk niet geïnteresseerd in fotografie als hedendaags medium met al zijn uiteenlopende variaties, maar alleen in het autonoom, kunstzinnig gehalte ervan. Volgens het persbericht zegt conservator Hripsimé Visser: “Jeff Wall is allereerst een ‘artist’s artist’, hij is bekend en geliefd onder kunstenaars en critici. Het Stedelijk wil met deze tentoonstelling een groter publiek inzicht geven in het werk van een van de kunstenaars die de fotografie als artistiek medium definitief en eigenzinnig op de kaart heeft gezet. Walls werk is zowel klassiek als volstrekt hedendaags, zijn thema’s zijn schijnbaar alledaags maar tegelijkertijd ongelooflijk spannend.”
Toch kun je je ook de vraag stellen of met deze invalshoek het medium fotografie in het Stedelijk niet te nauw wordt gepresenteerd. Is de fotografie alleen een artistiek medium? Ik hoorde in de zalen geluiden dat de fotowerken wel erg groot waren, de vraag stellend of de maat het artistiek gehalte in de foto moest bewijzen. Maar misschien is dit slechts polderachtig geneuzel van de kleinbehuisde Nederlander. En voor diversiteit in de fotografie moet je gewoon naar Foam, kun je ook denken. En zou een retrospectief van Cindy Sherman, die onlangs uitgebreid in Stockholm te zien was, een idee zijn voor de tweede fotografie tentoonstelling in het Stedelijk? Of krijgen we hierna Gregory Crewdson?
P1080914