terug

Jan Zwart | Altijd onderweg

“Ik heb het gevoel dat ik van mijn leven nog geen dag heb gewerkt”, zegt Jan Zwart. Het lijkt een vreemde uitspraak uit de mond van iemand die al bijna 20 jaar een van de beste reisfotografen van Nederland is. Het zegt veel over de manier waarop hij in het vak staat.
“Fotografie moet je doen omdat je het nodig hebt, “ vindt hij: “Je moet er helemaal maf van zijn. Bezeten.” Toch is hij  zelf een laatbloeier op fotografisch gebied. Na een opleiding als scheepstimmerman heeft hij de wereld rondgereisd, aanvankelijk alleen, maar later ook met zijn vrouw. Als een moderne Odysseus keerde hij tenslotte, toen de kinderen groter werden, naar Nederland terug om een carriere in de fotografie op te bouwen.
Het vak van fotograaf heeft Jan Zwart zich grotendeels zelf eigen gemaakt. In 1986  begon hij als reclamefotograaf, om 6 jaar later zijn eerste reisreportage te maken. Dat lijkt een vreemde volgorde voor iemand die al zo bereisd was, maar dat heeft te maken met hoe Jan in elkaar zit. Hij gaat waar het leven hem brengt. In zijn geval bracht hem dat eerder reclamewerk dan reisfotografie. In 1992 werd hij lid van PANL, die zijn werk ondermeer met 4 gouden en 5 zilveren Awards  bekroonde.  Die erkenning komt niet uit de lucht vallen. Jan Zwart rommelt niet maar wat aan. Hij heeft een goed oog voor licht en compositie, en hij belicht en kadert zorgvuldig. Wanneer het kan werkt hij vanaf statief en op iso 100, ook nu met digitaal, gewoon vanwege de kwaliteit. En nog altijd gaat de Linhof 6×12 mee voor die prachtige panorama’s die zo’n kenmerkend onderdeel van zijn oevre vormen.
Inspiratie vindt Jan Zwart vooral in de mensen die hij ontmoet, waar ook in de wereld. Hij heeft een lichte voorkeur voor droge, dorre landen, voor Chili, Namibië en Arabische woestijnen. “Het leven is er zwaar en genadeloos, maar de elementen zijn er op hun mooist,” vindt Jan.  Maar hij is nooit op een plek geweest waar hij niet meer naar toe zou willen. “Je komt altijd wel mensen tegen die te gek zijn. Of je ziet een gebouw dat je raakt of een boom die je boeit,” vertelt hij enthousiast. Wanneer hij reist kijkt hij met een open blik naar alles om hem heen. Kijken is een sleutelwoord om zijn werk mee te omschrijven. “Kijken, kijken, kijken, dat is wat ik doe”, zegt Jan: “Kijken naar wat met verwonderd, verrast, beangstigd, raakt, het licht in de ogen van mensen wanneer ik contact met ze maak.” In zijn fotografie probeert hij niet alleen vast te leggen wat hij ziet, maar ook wat hij ruikt en voelt: “Dat briesje op mijn huid, dat is het.” Na al die jaren is die drive nog niet verminderd. “Ik ben eigenlijk altijd op reis,” vind Jan. Zelfs wanneer hij thuis is eet hij zijn ontbijt al lopend en door zijn tuin en kijkt hij. “Ik kan 1000 keer hetzelfde zien, en toch zie er dan altijd weer de schoonheid van in. Want dat is waar ik naar op zoek ben: schoonheid.” Het of die hang naar schoonheid hem soms wordt kwalijk genomen. “Mensen vragen me weleens: wanneer ga je nou eens lelijk fotograferen?” Hij kan het niet. En gelukkig zijn er nog genoeg mensen die ouderwetse kwaliteit waarderen. De budgetten zijn weliswaar kleiner geworden en hij wordt meestal nog maar 10 dagen per reis op pad  gestuurd in plaats van drie weken. Maar Jan Zwart heeft het nog altijd druk.