terug

Hoop voor de nieuwe generatie vrouwen in conflictgebieden

Foto: Daniel Maissan
Foto: Daniel Maissan

Vrouwen en meisjes die slachtoffer zijn geworden van seksueel geweld in conflictgebieden, dat is niet alleen het onderwerp van Serious Request 2014 (een actie van radiozender 3FM), maar ook van de expositie ‘Hope for a generation’. Fotograaf Daniel Maissan vertrok, tot de tanden toe gewapend met informatie, naar Zuid-Soedan en Oeganda om een reportage te maken. Voor Maissan, die eerder al foto’s maakte in Nairobi en de sloppenwijken van Mumbai, was het de eerste keer dat hij in conflictgebieden aan de slag ging.
“Zodra bekend was dat Serious Request 2014 (SR 2014) in Haarlem werd gehouden, wilde ik een reportage maken rondom het thema van de actie. Ik zou oorspronkelijk in de zomermaanden exposeren, maar ik kon in overleg met de galerie mijn expositie naar de wintermaanden verplaatsen. Het onderwerp van de actie was toen nog niet bekend. Ik heb wel geprobeerd er achter te komen, maar dat lukte niet. Dus hoorde ik tegelijk met de rest van het land wat het onderwerp zou worden. Vrouwen en meisjes die slachtoffer zijn geworden van seksueel geweld in conflictgebieden, tja, dat was wel even schrikken. Seksueel geweld is sowieso al een moeilijk onderwerp, ongeacht in welk land, laat staan in conflictgebieden.”
Maissan laat zich niet afschrikken en neemt contact op met hulporganisatie Pax (vroeger PAX Christie. red.) “Een vriend van mij werkt voor Pax in Zuid-Soedan. Via hem kon ik de reis naar Zuid-Soedan en Oeganda maken.” In Oeganda wordt hij ook geholpen door WarChild.
Naarmate de reis dichterbij komt, wordt het steeds spannender voor Maissan. “Normaal gesproken ga ik eigenlijk heel ongeorganiseerd ergens heen. Ik dwaal rond en kijk wel wat ik aantref. Dat leek me in dit geval, in conflictgebieden, niet verstandig. Dus heb ik vooraf heel veel informatie verzameld.” Maar juist door het verzamelen van informatie wordt Maissan onrustig. De eerste week in Zuid-Soedan is dan ook wennen. In de hoofdstad Juba komt hij er echter achter dat het in werkelijkheid, in vergelijking met de verhalen, wel meevalt. Wat wel opvalt is het enorme verschil tussen arm en rijk. “De armste mensen zijn ook echt heel arm, ze hebben niets. Tegelijkertijd heb ik in een stad nog nooit zoveel Hummers rond zien rijden.”
Foto: Daniel Maissan
Foto: Daniel Maissan

Het werken in Juba valt niet mee. “De mensen zijn niet echt gediend van fotografie. Ik moest dan ook overal vergunningen voor aanvragen. Dat betekende vier dagen praten voor een uur of twee fotograferen. Op straat lopen soldaten, die je kunnen aanhouden als je niet over de vereiste papieren beschikt. Dat kunnen ze overigens ook als je wel een vergunning hebt. Misschien had ik het achteraf trouwens wel heel anders gedaan. Maar ik was daar voor het eerst en via een hulporganisatie. Dan ben je toch wat sneller geneigd om je aan de regels te houden.” De extra tijd die Maissan kwijt is aan bureaucratie maken het moeilijk om de foto’s te maken die hij wil. “Maar uiteindelijk is het me wel gelukt.”
Maissan gaat zelf op zoek naar verhalen in drie vluchtelingenkampen. Dat valt niet mee, want de vrouwen praten niet over hun eigen ervaringen. Hij hoort alleen verhalen die de vrouwen via-via hebben gehoord. Een nicht van een tante van de buurvrouw die iets is overkomen. “Daardoor was het ook mogelijk om ze te fotograferen, ik vertelde immers niet hun verhaal.”
Foto: Daniel Maissan
Foto: Daniel Maissan

“De kampen bestaan grotendeels uit vrouwen. De mannen zijn aan het vechten, zijn dood, zoeken voedsel of, in het slechtste geval, zijn op zoek naar drank.” De vrouwen vertellen hem hoe ze seksueel geweld proberen tegen te gaan. “De vrouwen in het kamp hebben onderling afspraken gemaakt om seksueel geweld zoveel mogelijk te voorkomen. Zo gaan ze bij het hout zoeken niet verder dan honderd tot honderdvijftig meter van het kamp vandaan. En ze gaan altijd met z’n tweeën water halen. Mocht hun man dronken terugkeren, dan negeren ze eventueel verbaal geweld. Maar bij de dreiging van fysiek geweld vluchten ze hun tent uit. Om vervolgens steun te zoeken bij andere vrouwen.”
De fotograaf verblijft drieënhalve week in Zuid-Soedan, om vervolgens nog twee weken in Oeganda te bivakkeren. Daar lukt het Maissan, met behulp van WarChild, wel om een persoonlijk verhaal vast te leggen. Hij komt in contact met een vrouw die op haar twaalfde werd ontvoerd door de rebellen van Kony. Ze wordt acht jaar lang behandeld als voetveeg en lustobject. “Op haar veertiende kreeg ze haar eerste kind, op haar achttiende de tweede. Beide het resultaat van verkrachtingen. Inmiddels is haar oudste dochter 16 en heeft zelf al een kind, doordat ze aan het werk is als prostituee.” Een heel heftig verhaal, dat Maissan natuurlijk niet onberoerd laat. “Dat verhaal was zo heftig, dat ik in eerste instantie blij was dat ik in Zuid-Soedan geen persoonlijke verhalen heb gehoord. Nu kijk ik daar weer anders tegenaan en had ik ook graag in Zuid-Soedan verhalen vastgelegd.”
Triest gegeven is dat Maissan dat waarschijnlijk in Zuid-Soedan ook heeft gedaan. De percentages van vrouwen en meisjes die te maken krijgen met seksueel geweld, zijn ontstellend hoog. “De minister van Gender vertelde me dat zo’n zestig tot tachtig procent van de vrouwen waarschijnlijk hetzelfde verhaal kan vertellen. Maar omdat dit onderwerp zo gevoelig ligt zijn echte cijfers niet bekend. Er wordt zelden aangifte gedaan.”
Foto: Daniel Maissan
Foto: Daniel Maissan

Naast vrouwen fotografeert Maissan in de kampen ook kinderen. Zo heeft hij een prachtige foto gemaakt van een jongen met twee kleine geitjes. Op het oog een ontwapend beeld, dat het gevoel van hoop oproept. Toch geeft het gesprek met de minister van Gender het beeld een dubbele lading. “In Soedan worden vrouwen betaald met een bruidsschat, bestaande uit een kudde geiten. Door de oorlog is het aantal geiten sterk afgenomen, omdat de dieren als voedsel dienden voor soldaten of ze zijn omgekomen in de strijd. Voor een goede vrouw moet echter flink worden betaald. Maar als een vrouw verkracht is, is ze veel minder waard. Vandaar dat veel vrouwen voor een veel lagere bruidsschat uiteindelijk met hun verkrachter, of de zoon van hun verkrachter, trouwen.”
Maissan heeft met zijn foto’s niet zozeer een boodschap die hij wil meegeven aan de kijker. “Ik maak de foto’s vooral vanuit mijn persoonlijke nieuwsgierigheid. Ook tijdens het selecteren van werk voor een expositie ben ik niet echt bezig met wat ik anderen wil vertellen. Dat klinkt misschien egoïstisch. Maar ik denk dat mensen hun eigen boodschap uit mijn werk halen. De een vindt dit, de ander dat. Dat is voor ieder mens verschillend.”
Foto: Daniel Maissan
Foto: Daniel Maissan

De expositie werd maandag 24 november geopend. Met een uit de hand gelopen benefietdiner. “Ik wilde met de expositie iets voor SR 2014 doen. Een drukkerij heeft daarom kosteloos vijf foto’s als kaart gedrukt. Een pakketje kaarten kost 5 euro. Daarnaast wil ik een deel van de opbrengst van foto’s die ik verkoop, doneren aan de actie. Maar wellicht is het niet echt werk dat men gezellig boven de bank hangt. Ik wilde daarom nog iets doen om te zorgen voor een mooie opbrengst. Ik heb daarom samen met een aantal anderen een benefietdiner georganiseerd.” Dankzij een project in het verleden weet hij koks te regelen voor het diner. “Ik heb voor het project #Sterrenchefs een aantal jaar geleden chef-koks geportretteerd. Ik heb vijf van hen benaderd om mee te doen. Tot mijn verbazing wilden ze allemaal mee doen.” Daarnaast kwam Jacqueline Govaert zingen. Het muzikale toetje werd verzorgd door het Zo!gospelchoir.
De expositie ‘Hope for a generation’ is tot en met 28 februari 2015 te zien in Fotogalerij de Gang, Grote Houtstraat 43, Haarlem. De foto’s zijn te bezichtigen tijdens winkelopeningstijden.
Lees hier meer over het onderwerp van Serious Request 2014.