terug

Foto’s in archieven

Er is de laatste maanden nogal wat te doen over de regelingen die Pictoright aangaat met archieven. Die regelingen gaan over het feit dat steeds meer archieven hun bezittingen digitaliseren en het bezit in die vorm op hun website beschikbaar maken voor bezoekers. En daarbij wordt niet altijd even zorgvuldig omgegaan met het auteursrecht van de makers van die bezittingen. Dat wisselt uiteraard per archief.

Archieven

Dat digitaliseren en openbaar maken is een opdracht die de archieven van de overheid hebben gekregen, helaas is de overheid daarbij vergeten dat op een deel van die bezittingen nog auteursrecht rust van de makers van dat cultureel erfgoed en dat daar dan ook iets voor geregeld moet worden. Enkele fotografen hebben aan de bel getrokken, meestal door uiteindelijk een proces te voeren en te winnen omdat het nogal moeilijk bleek de archieven gewoon te overtuigen van het feit dat er afspraken gemaakt moeten worden. Opgemerkt moet daarbij worden dat sommige archieven nog veel meer deden met die digitale kopieën, afdrukken verkopen of de foto’s voor publicatie ter beschikking stellen zijn activiteiten die echt niet door de beugel kunnen zonder goede overeenkomst met de fotograaf. Het gevolg van een gewonnen procedure is in de regel dat de foto’s van de betreffende fotograaf uit het systeem verwijderd worden. Maar buiten de verdiensten van de betrokken juristen en de éénmalige uitbetaling aan één fotograaf levert deze manier van handelen niet zoveel op als het gaat om een voor alle partijen bevredigende oplossing voor het ontstane probleem.

Het effect van een verbod door de fotograaf op het tonen van zijn foto's op de website van een archief. Ik vond het hier wel terecht, maar niemand wordt er wijzer van.
Het effect van een verbod door de fotograaf op het tonen van zijn foto’s op de website van een archief. Ik vond het hier wel terecht, maar niemand wordt er wijzer van.

Blogs

Hoewel van een andere orde zie je ook dat individuele fotografen met forse financiële eisen optreden tegen bloggers die inderdaad geheel tegen de regels in een foto van een fotograaf gebruikt hebben. En ook daar moet je je afvragen of zo’n zaak, met vaak negatieve sentimenten richting fotograaf iets oplost. Ook wel weer dat ene geval, met opbrengst voor de fotograaf, maar er is geen sprake van een bijdrage aan een werkbaar systeem, want ook in deze situatie geldt dat de op zich redelijke tarieven van een fotograaf niet lijken te zijn toegesneden op de situatie van een blogger. In alle gevallen kan er natuurlijk worden afgezien van het illegaal gebruik van foto’s. Dat is een keuze die in het geval van een blog zeker voor de hand ligt, bij de archieven zou die keuze wel een aantasting van hun werkzaamheden zijn. Maar een voor alle partijen werkbare oplossing zou in beide gevallen natuurlijk veel mooier zijn.

Rechten

Het auteursrecht van een fotograaf is een individueel eigen recht, alleen de fotograaf zelf heeft een bevoegdheid. Collectieve rechten bestaan ook eigenlijk niet, maar er zijn wel systemen opgezet om met name de vergoedingen collectief te innen en vervolgens te verdelen. Dat is dan gedaan uit praktische overwegingen omdat het ondoenlijk is voor zowel de fotograaf als de andere partij om het onderling te regelen. Denk bijvoorbeeld aan het leenrecht bij bibliotheken, het is waarschijnlijk onmogelijk om je voor te stellen dat je als fotograaf met elke bibliotheek moet afrekenen. Voor een dergelijk systeem wordt dan wel de term collectieve rechten gehanteerd, maar dat collectieve slaat alleen op het gezamenlijk innen van de vergoeding voor onderlinge verdeling. Voor fotografen, vormgevers, ontwerpers en illustratoren heeft Pictoright de taak om deze inning en verdeling uit te voeren.

Een detail van een krantenpagina zoals te vinden in het archief van de KB. De kwaliteit van de reproductie laat weinig te wensen over.
Een detail van een krantenpagina zoals te vinden in het archief van de KB. De kwaliteit van de reproductie laat weinig te wensen over.

Samenwerken

Met het duidelijk worden van de slordige omgang van archieven met het auteursrecht door enkele claims die gelegd werden is er bij Pictoright gewerkt aan een systeem om de problematiek met auteursrechten en vergoedingen rond archieven beheersbaar te krijgen. Dat doet Pictoright niet alleen, ten eerste zijn de fotografen organisaties natuurlijk in het bestuur vertegenwoordigd, en bij deze plannen is ook overleg gevoerd met de grote Nederlandse fotobureau’s. Daarnaast wordt er samengewerkt met LIRA voor de schrijvende auteurs. En dan wordt alles complexer, niet door de samenwerking, maar doordat het niet alleen gaat over het online tonen van ‘echte’ foto’s, maar ook over op websites laten zien van volledige uitgaven van kranten of tijdschriften waar zowel de tekst als foto’s en illustraties onderdeel van uitmaken. En hoewel er soms namen bij staan van de makers is het opsporen en individueel regelingen treffen in dergelijke gevallen technisch waarschijnlijk niet uitvoerbaar. En hoewel de auteursrechten individuele rechten zijn gaan die hier voor het gevoel van veel betrokkenen toch wel ten onder in een uitgave waar heel veel mensen aan hebben meegewerkt. Een andere vorm van samenwerking vindt plaats op Europees niveau. De problematiek van het op internet publiceren van hun bezit door archieven speelt natuurlijk niet alleen in Nederland, er zijn meer landen waar archieven gedigitaliseerd worden. De gevonden oplossing is dan ook in veel landen min of meer gelijk.

Fouten

Bij het vinden van een oplossing voor een nieuw probleem worden fouten gemaakt. Dat is altijd lastig om toe te geven, maar tijdens een bijeenkomst op 25 augustus gaf Pictoright toe dat niet alles goed is verlopen. Hoewel het proces in nieuwsbrieven is uitgelegd, lezen wij als fotografen dat natuurlijk niet allemaal, vandaar dat veel fotografen toch onbekend zijn met wat er gaande is. Het overleg met individuele fotografen die aangaven niet mee te willen gaan in het systeem had beter gekund. Er is afgesproken dat voor deze problemen naar oplossingen gezocht zal worden. De hoop is dat het vervolgens technisch mogelijk wordt voor fotografen om aan te geven dat ze niet mee willen doen als het gaat om het op websites tonen van losse foto’s. Die zullen dan niet op de website van het archief komen te staan. Maar het lijkt technisch niet haalbaar om zoiets ook te regelen voor foto’s die onderdeel zijn van een groter geheel. Daar moet dan toch door de beroepsorganisatie als geheel een afweging gemaakt worden tussen het individuele recht van de fotograaf en het belang van de archieven. Waarbij het tonen van die foto’s volgens sommige aanwezigen ook wel het belang van de fotograaf kan zijn als die via de archieven weer als maker gevonden kan worden.