Ed van der Elsken

Wie aan straatfotografie denkt in Nederland, denkt al gauw aan Ed van der Elsken. De in 1990 overleden fotograaf is nog steeds een inspiratiebron voor veel fotografen vanwege zijn directe stijl van fotograferen, zijn bijzondere manier van afdrukken en zijn persoonlijkheid. Van der Elsken gebruikte bewust de dokatechnieken om foto’s een extra lading mee te geven. De straartfotograaf heeft grote invloed gehad op fotografen als Johan van der Keuken en Wubbo de Jong, maar ook op minder bekende fotografen. Ed van der Elsken zette zijn eerste stappen in de fotografie na het zien van het fotoboek Naked City van Weegee. Hij begint na 1945 met de 9x12 cm platencamera van zijn vader, die later wordt vervangen door de Rolleicord. In 1950 lift Van der Elsken naar Parijs. Hij zit niet goed in zijn vel en wil weg uit het bekrompen Nederland. In Parijs werkt hij aanvankelijk bij Pictorial Service in de doka, waar de afdrukken voor Magnum worden gemaakt. Het botert niet helemaal tussen hem en zijn baas en na een half jaar neemt hij ontslag. Van der Elsken gaat rondzwerven op straat en foto’s maken. Net als Weegee heeft Van der Elsken een voorkeur voor de onderkant van de samenleving. Hoewel niet één-op-één vergelijkbaar zie je uit de foto’s uit die tijd dat Weegee invloed op hem heeft gehad. Diezelfde periode komt Van der Elsken in contact met een groep jongeren die in de wijk Saint Germain des Prés rondhangt op straat en in de kroegen. De groep past bij hem zou hij later zeggen: “De groep sloot aan bij mijn gevoel van onzekerheid, kwaadheid, depressiviteit, defaitisme, de hele reutemeteut.” Ook in de foto’s is dat duidelijk te zien. Ze zijn wat donker, de sfeer is allesbehalve optimistisch te noemen. Doordat Van der Elsken’s foto’s verhalend zijn,  adviseert Edward Steichen de fotograaf om een fotoboek te maken. De documentaire foto’s in Once Upon A Time vertellen een fictief, deels autobiografisch wordt wel gesuggereerd, verhaal. Daarmee maakt Van der Elsken als een van de eerste fotografen een beeldroman. Het boek Een Liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Prés wordt de doorbraak. De jaren erna volgen onder andere Jazz, Sweet Life, Parijs!, Amsterdam! en De Ontdekking van Japan en enkele films van zijn hand.