terug

De crisis voorbij


Notice: Undefined index: file in /var/www/clients/client3/web158/web/wp-includes/media.php on line 1676

De markt voor fotografen is volop in beweging. Lars Boering, directeur FotografenFederatie, analyseert.
De nieuwe realiteit voor fotografen
Jarenlang was groei de norm. Nog altijd hoor je er nog wel eens iemand over. Meestal iemand die krampachtig wil vasthouden aan ‘iets’ dat was: aan modellen uit het verleden. Uit veel onderzoek blijkt echter dat mensen de komende tijd rekening houden met vermindering van de welvaart. Reclamebureaus stellen de verwachtingen over bestedingen nog verder naar beneden en men snakt naar de menselijke maat. Niets is meer wat het was. Wat nieuw is en bijzonder, blijkt na hele korte tijd van iedereen te zijn. Dit is de nieuwe realiteit.
Fotografie maakt de laatste jaren enorme ontwikkelingen door en is harder dan ooit gegroeid naar een feestelijke massaliteit die er inmiddels toe heeft geleid dat de grootste beeldbank ter wereld zich bij Facebook bevindt. Juist die massaliteit stelt de professionele fotograaf voor een enorme uitdaging. De vraag waar zijn, of tegenwoordig steeds meer haar, werkgebied zich nog bevindt is steeds moeilijker te duiden.
Vergane glorie
Het jaar 2012 rolde wat dat betreft over de fotograaf heen met een lawine van innovaties die meestal tot gevolg had dat het werkgebied eerder kleiner werd dan groter. Met name in de persfotografie is er de omarming door media van de door het publiek gemaakte fotografie. Voor de echte professionals een doorn in het oog. Waar men voorheen een belangrijk aandeel had in het nieuws maken, is men nu onderdeel geworden van het nieuws duiden en is persfotografie op veel plekken vervangen door illustratieve fotografie.

Deel je werk en je netwerk, bijvoorbeeld op de Photography Portfolio Night
Deel je werk en je netwerk, bijvoorbeeld op de Photography Portfolio Night

Vakfotografen met een studio, soms zelfs nog met winkel erbij, boksen op tegen een consument die steeds meer zelf doet en steeds vaker over apparatuur beschikt waarmee een hoop automatisch kan. Bijna niets is meer exclusief in de fotografie. Bij fotografen die werkten voor reclamebureaus, voor grote mediamoguls als Sanoma en TMG, of die direct leverden aan bedrijven werd duidelijk dat de tijd van altijd grote bedragen voorbij zijn. Men moet vaker meer voor hetzelfde doen en de industrie blijft zijn best doen het rechtenbeheer verder uit te hollen: men wil bijna standaard meerdere ritten maken op hetzelfde kaartje. Bij FotografenFederatie gaat het aantal aanvragen voor hulp bij inbreuk inmiddels gelijk op met vragen over vergaande contracten en onze tips over hoe men daar op de juiste manier mee om moet gaan.
In 2013 moet blijken of de nieuwe auteurscontractenwet, waarvoor we al zo lang met vele partijen lobbyen, hier deels een oplossing voor kan bieden. In de huidige netwerksamenleving komt de coöperatieve vorm weer op. De belangenbehartiging van fotografen profiteert daar van want begin 2013 is er een start gemaakt met vergaande samensmelting van losse verenigingen in een stevige kern die fotografen stevig kan ondersteunen in alle facetten van hun mooie vak.
Hoe zag het fotografenveld er 2012 uit?
Voor het eerst in jaren is het aantal fotografen dat ingeschreven staat in de Kamer van Koophandel gedaald; zelfs als we de starters van 2012 meetellen. In totaal schreven 637 startende fotografen zich in 2012 bij de Kamer van Koophandel (KvK). Nog altijd een stevig aantal voor een markt waarin de gemiddelde omzet per fotograaf alleen maar daalt. Er stopten ook een aanzienlijk aantal fotografen met hun bedrijf: 1263 (ruim 10%). Waar januari 2012 nog 11900 fotografen waren, zijn er eind 2012 nog maar 11274 over. Een netto daling van 626 fotografen (-5,2%).
De KVK maakt slechts onderscheid in twee categorieën: ‘Fotograaf algemeen’ en ‘Persfotograaf’. Bij de categorie ‘Fotograaf algemeen’ zijn 9921 fotografen opgenomen en zijn de meeste starters te vinden in 2012. Een ruwe schatting op basis van KvK-cijfers geeft aan dat er 6720 fotografen uit deze categorie daadwerkelijk economisch actief zijn. De trend is hiermee gedraaid van groei naar krimp. Dat dit voor velen nog niet heeft geleid tot betere omzetten geeft wellicht aan dat het aanbod van fotografen nog altijd erg hoog is. Vergelijking met cijfers uit de USA geeft aan dat er in Nederland per 1000 inwoners 60% meer fotografen zijn dan in de meest competitieve markt ter wereld. Overigens zijn de problemen en uitdagingen in andere landen wel grotendeels gelijk; verscheidene brancherapporten uit het buitenland geven vrijwel dezelfde uitkomsten: omzetten dalen, auteursrechtenbeheer staat zwaar onder druk en er ontstaat overal een relatief kleine top die het zeer goed doet. Nederland blijkt hier geen eiland te zijn met unieke problemen.
Voor de persfotografen zien de cijfers bij de KVK er eind 2012 redelijk ongewijzigd uit: er zijn in totaal 1054 fotografen ingeschreven als persfotograaf. Hiervan blijken er 860 economisch actief te zijn. Veruit het grootste deel van de persfotografen, te weten 540 (ruim 50%), is actief in de steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. De KvK telt over 2012 slechts 5 starters bij persfotografie. De slechte marktomstandigheden voor fotojournalisten die zeer veel last hebben van dalende tarieven zullen starters hebben afgeschrikt. Dat is een zorgelijke ontwikkeling wanneer je in ogenschouw neemt dat de levendigheid van een vak vaak samengaat met het toetreden van jonge starters die opnieuw leven in de brouwerij brengen.
Baangarantie door opleiding?
Vanuit het fotografieonderwijs, particulier en regulier, stromen nog altijd 800 fotografen toe in het vak. Een groot deel zoekt na afloop van de opleiding onmiddellijk een aan fotografie gerelateerd vak uit en treedt niet toe als professioneel fotograaf. Het fotografie-onderwijs gaat nog altijd prettig eigenwijs verder met de opleiding van jonge fotografen en van fotografen van middelbare leeftijd die op zoek zijn naar een nieuwe carrière. De ontwikkelingen in het werkveld van fotografen zijn de laatste tijd zo hard gegaan dat het voor opleidingen heel moeilijk is gebleken daar voortdurend op in te spelen. Met name in het reguliere onderwijs, waar inspelen op veranderingen zo langzaam gaan onder druk van overheidsregels, kan men het veranderde veld maar moeilijk bijhouden. Het gaat als het bijsturen van een olietanker: een lange remweg en een grote langzame draaicirkel.
Afgestudeerde fotografen klagen steeds vaker dat hun opleiding onvoldoende aansluit op het veld dat ze betreden. De starters die professioneel aan de slag gaan, schrikken vaak van de harde realiteit. Men is er veelal niet goed op voorbereid (zie ook http://geldschieters.tumblr.com). Ze zijn tijdens de opleiding meer bezig geweest met techniek en concept en veel te lang bagatelliseerden opleidingen ondernemersvaardigheden. De simpele vaststelling dat vakmatig bezig zijn als fotograaf ook betekent dat men een ‘winkeltje’ moet draaien, lijkt eindelijk terug te keren in de opleiding. Nog altijd missen veel afstuderende fotografen dit besef en het leidt onnodig tot veel mislukkingen. Slecht startende fotografen zijn vaak na twee jaar al weer weg uit een markt waarin het inmiddels ook voor middelmatige fotografen zeer moeilijk is geworden een fatsoenlijke boterham te verdienen. De drie jaar geleden door het onderwijs pontificaal gelanceerde term baangarantie horen we inmiddels nergens meer terug. Bovendien zien we dat dit op onprofessionele manier toetreden tot de markt het aanzien van het vak devalueert bij opdrachtgevers en publiek: zij klagen dat veel startende fotografen niet voldoen aan hun basiseisen. De FotografenFederatie heeft veel tijd en energie gestoken in het onder de aandacht brengen van ondernemerschap (www.fotografenondernemen.nl: ruim 50.000 bezoekers in 2012) en het belang auteursrecht bij opleidingen. Positief is dat opleidingen daar inmiddels meer aandacht aan zijn gaan schenken en het nog sterker in de opleiding naar voren laten komen.
Kwaliteit versus kwantiteit
In 2013 zullen fotografen niet ontkomen aan de realiteit dat groei niet meer vanzelfsprekend is. De maatschappij staat op een breuklijn en men kijkt meer naar kwaliteit dan naar kwantiteit. De crisis is daar, en tot schrik van velen blijkt het een permanente nieuwe realiteit te zijn. Een definitief ‘Paradise lost’. Succesvolle fotografen laten echter zien dat het vak vitaler is dan ooit. Met hard werken, efficiënt omgaan met tijd en middelen en met een klantgedreven instelling gaan het oude en het nieuwe uitstekend samen. Fotografen kunnen alleen groeien door zichzelf te onderscheiden van de grote middelmaat. Kwantiteit is goedkoop en kwaliteit blijkt geld waard te zijn. Soms zelfs heel veel geld. Voor fotografen zou in 2013 dan ook het motto moeten zijn: Kwaliteit boven kwantiteit. Kwaliteit van foto’s, kwaliteit van je onderneming en kwaliteit van wie je zelf bent.
Nog altijd wint hard werken van talent als talent niet werkt. Creativiteit heeft meerwaarde, maar alleen als men iemand kan vinden die er geld voor over heeft. Een creatief moet meerwaarde bieden aan opdrachtgevers en niet slechts zorgdragen voor de uitvoering. Vanaf het eerste moment onderdeel zijn van het creatief proces, bepalend zijn in concept, de uitvoering en in de aflevering. Dat is de nieuwe norm. Het is een uitdaging waarvoor de gehele creatieve industrie staat: men moet de consument verslaan die met de huidige mogelijkheden zelf flyers, uitnodigingen, filmpjes en geweldig foto’s maakt.
De komende jaren kijken we dan ook uit naar de fotografen die ons blijven verbazen met een combinatie van kracht en kwaliteit, die inspelen op nieuwe ontwikkelingen. We verwachten niet alleen technische innovatie in de fotografie, maar ook zijn de verwachtingen hoog voor veel van de innovatieve fotografen die goed luisteren en wensen van klanten weten te vertalen in verrassende visuele oplossingen. Fotografen met een passie voor fotografie en een oog voor de realiteit van de markt.
Die fotografen zijn er. Ondanks de krimpende beroepsgroep in ruime aantallen zelfs, en dat is hartstikke goed.
Januari 2013 Lars Boering, directeur FotografenFederatie


Bekijk ook deze items