terug

Audiorecorders voor de fotograaf

Olympus LS-11, Zoom H4n, Korg MR2, Sony D50, Externe microfoons van Rode, Hindenburg Journalist software
Geluidsrecorders zijn in eerste instantie niet het stuk gereedschap waaraan de fotograaf denkt, maar met de steeds luidere vraag naar multimediafotografie wellicht een belangrijke investering. Maar welke recorder of microfoon moet je gebruiken en waarin kun je een reportage goed bewerken? Het aantal portable audiorecorders is de laatste jaren explosief gestegen.
Audiorecorders zijn er in alle maten en voor elk budget. In dit artikel behandel ik het topsegment: de beste, meest serieuze recorders die momenteel in de markt te vinden zijn. Sommige zijn ultramobiel en hebben mogelijkheden voor externe XLR-microfoons, andere hebben weer geweldige interne microfoons. Bij mijn selectie van te testen audiorecorders heb ik naar een aantal vereisten gekeken, zoals ingebouwde microfoons wat uitermate handig is in het veld. Behalve audiorecorders behandel ik ook enkele zeer mooie losse microfoons van het merk Rode.

Olympus LS-11

De recorder Olympus LS-11 is van buiten, op de kleur na, identiek aan de eerder behandelde Olympus LS-10. De nieuwe versie van Olympus is nog steeds degelijk gebouwd in blank metaal en zeer compact in formaat. Zijn batterijverbruik is erg economisch, wat hem bijzonder geschikt maakt voor reizen. Je kunt zo’n 23 uur opnemen op één paar penlites.
Zijn formaat is erg fijn; je stopt hem zonder problemen in je borstzak of broekzak en houdt zo je handen vrij voor het fotograferen. De recorder ligt lekker in de hand en het menu is helder en duidelijk. De samplingfrequentie gaat tot 24 bit/96 kHz en PCM-opnamefunctie, ofwel ruim voldoende geluidskwaliteit voor musici, journalisten, podcasters en fotografen.
Dankzij een nieuwe bewerkingsfunctie kunnen de bestanden op de recorder worden bewerkt. Dit zou handig kunnen zijn, maar ik zie er het nut niet van in. Verder heeft de recorder een automatische opnamefunctie die voorkomt dat belangrijke momenten verloren gaan doordat de opname automatisch wordt gestart zodra er een bepaald geluidsniveau wordt bereikt. De recorder slaat de geluidsbestanden op een SD/SDHC-kaartje op of in zijn 8 GB intern geheugen in PCM/WAV-, WMA- of MP3-bestanden. Het hoogwaardige, niet-gecomprimeerde opnameformaat PCM/WAV zorgt voor een geluidskwaliteit die beter is dan bij cd’s.
De recorder heeft verder een ingebouwde speaker voor het terugluisteren van de opname, maar ik adviseer dat met een koptelefoon te doen zodat je goed hoort of alles er mooi op staat. De recorder is voornamelijk in de kleine details verbeterd ten opzichte van zijn voorganger. Meest opvallende verbeteringen zijn te vinden in de frequentierespons van 20 – 44.000 Hz op 96 kHz (PCM) formaat.
Via de mini-jack ingang kunnen externe microfoons op de recorder worden aangesloten. De interne microfoons van de Olympus LS-11 zijn echter zeer goed en worden geleverd met kleine foam kapjes tegen lichte windruis. Daarnaast kun je optioneel een WJ1 ‘deadcat’ (harig jasje voor de microfoon) aanschaffen. Deze vermindert ruis als gevolg van wind met 20 dB. Dit verdient zeker aanbeveling als je van plan bent buiten opnamen te maken en geen nare ruis wilt door een lentebriesje. Al deze specificaties zijn mooi en goed genoeg voor de meeste multimediaproducties. Voor mij blinkt de LS-11 recorder vooral uit in zijn compacte formaat, lange batterijduur en prima geluidskwaliteit via de interne microfoons.

Zoom H4n

De nieuwste audiorecorder van Zoom is de H4n, de opvolger van de al succesvolle H4. Ook deze recorder heeft zoals zijn voorganger volledige ondersteuning en aansluitmogelijkheden voor externe fantoom gevoede (48V stroom) XLR-microfoons. Deze microfoons worden gebruikt door professionele geluidsmensen in bijvoorbeeld de tv-wereld. Door de XLR-fantoom ingang kun je vrijwel alle professionele niet-gevoede microfoons op de recorder aansluiten.
Daarnaast heeft de Zoom H4n als enige de mogelijkheid gekregen op vier kanalen tegelijk op te nemen. Zo kun je de ingebouwde microfoons gebruiken op twee sporen en simultaan een externe microfoon gebruiken. Ideaal bij bijvoorbeeld interviewsituaties met enkele personen of het splitsen van omgevingsgeluid en dat van een interview. De recorder kan vervolgens naar wens de vier sporen samenvoegen, waardoor je een rijke, dynamische opname krijgt.
Ook kun je de audio zeer beperkt op de recorder editen, maar ik zou dit op een computer doen. De Zoom H4n is geschikt voor tv-producties en video vanwege zijn ‘Broadcast Wave Format’ (BWF) en tijdsafdruk, die synchroniseren gemakkelijk maken. BWF wordt onder andere gebruikt als mooie geluidsbron door fotografen die video maken met hun Canon 5D mark2 camera. De recorder heeft een bijzonder goed presterende XY-microfoonopstelling. Deze opstelling zorgt voor mooi stereogeluid en is in te stellen op 90 en 120 graden.
Hij neemt zijn geluidsfragmenten op SD/SDHCkaartjes op in lineaire PCM/WAV-bestanden tot 24-bit/96-kHz. Daarnaast heeft de recorder een automatische opnamefunctie, die start en stopt bij een bepaald geluidsniveau. Een pre-record functie van 2 seconden, waardoor je niet iets mist op het moment dat je op record drukt. En tal van multi-track opnamefuncties, vooral interessant voor muzikanten. De recorder zelf is een stuk groter dan de Olympus LS-11 en voelt wat bonkig aan. Hij heeft een ruim display van 1,9 inch en neemt op twee penlites ongeveer 6 uur op en in ‘stamina’-mode ongeveer 11 uur.
De recorder wordt geleverd met een foam kapje en een bewerkingssoftwarebundel, waarmee je ook direct op de computer kunt opnemen via de USB-poort. Een wat groot, maar zeer uitgebreid apparaat dat veel mogelijkheden biedt met uitstekende ingebouwde microfoons. Ik zou deze recorder aanraden aan mensen die ook video maken op hun fotocamera en die af en toe een externe microfoon willen aansluiten.

Korg MR2

De Korg MR2 is een minder bekende audiorecorder en nog maar net uit, maar gelijk een wereldprimeur. Het is een recorder voor de audiofiel. Het is de hoogste resolutie geluidsrecorder ter wereld. Zijn afmetingen zijn iets groter dan die van een Olympus LS-11 en iets kleiner dan die van een Zoom H4n. De Korg MR2 recorder heeft een ingebouwde XY-microfoon die 210 graden verticaal kan draaien. Hij kan geluid in SACD ultrahoge kwaliteit 1-bit DSD @2.8224 MHz opnemen, als ook in multi-bit PCM-formaten tot 24-bit 192 kHz. Hij neemt op in DSDIFF-, WSD-, DSF-, WAV-, BWF-, MP3- en MP2-bestanden, en schrijft deze weg op een SD/SDHCkaart.
Deze voor velen onbekende bestandsformaten zijn om te zetten via de Audiogate-software die gratis is te downloaden. Verder heeft de recorder een ingebouwde analoge limiter, een lowcut filter, chromatische tuner en bass EQ via het softwaremenu. De recorder is gemaakt van hard plastic en heeft een prima scherm, speciaal ontwikkeld om geen ruis te geven. Hij wordt gevoed door twee penlites en heeft een mini-jack aansluiting voor externe microfoons.
Het opnameniveau is te regelen via druktoetsen, iets wat ik jammer vind op zo’n mooie recorder. Beter zou zijn een draaiwiel dat geruisloos werkt, maar dat is een klein detail. Wat de recorder zo bijzonder maakt, zijn zijn prestaties en ultrahoge DSD-opnamekwaliteit met een frequency response van 10 Hz – 100 kHz in 1-bit mode. Deze DSD (direct stream digital)-technologie neemt hierdoor zeer nauwkeurig en natuurgetrouw geluid op doordat het verder niet wordt omgevormd, en is te beschouwen als een RAW-bestand voor de geluidsindustrie.
Het DSD-systeem kent men tot op heden alleen in grote professionele geluidsstudio’s, maar is er nu dus in een handzame draagbare recorder. Ook is deze recorder zeer geschikt voor video vanwege de BWF-ondersteuning. Wie maximale kwaliteit zoekt in een zeer handzame recorder, moet voor de Korg MR2 kiezen. Het is een mooie recorder met waanzinnige opnameprestaties.

Sony D50

Sony is geen nieuwe speler op audiogebied. De Sony PCM-D50 is er al een tijdje, maar hoort nog steeds tot de beste audiorecorders. Hoewel je niet direct iets bijzonders kunt aanmerken, zoals ultrahoge resolutie recording of supercompact, is het bij de Sony vooral het alles-in-één pakket. De recorder heeft waanzinnig goede ingebouwde microfoons, die zijn in te stellen in drie standen. ‘Wijd’ voor omgevingsgeluid, ‘Vooruit’ voor gericht interview, ‘XY’-opstelling voor stereo. De recorder is niet klein gebouwd en heeft een ruim display. De microfoons worden beschermd door een metalen constructie en het geheel voelt superdegelijk aan.
Er zitten voor de meeste instellingen knoppen op de recorder, waardoor zoeken in menu’s niet nodig is. Ideaal vind ik de opnameknop die geruisloos draait, in plaats van druktoetsen zoals bij andere recorders. Hierdoor kun je tijdens het opnemen je audioniveau aanpassen. De recorder neemt op in WAV-files in 96kHz 24-bit. Dit is meer dan genoeg voor de meeste toepassingen en zeker voor multimedia.
De recorder werkt op vier penlites, goed voor zo’n 14 uur opnemen. Externe microfoons kunnen via de mini-jack worden aangesloten, maar zelf gebruik ik vooral de ingebouwde microfoons. Ik adviseer om ook hier een foam kap of nog beter een AD-PCM1 deadcat aan te schaffen voor buitengebruik. De microfoons zijn gevoelig voor wind, wat vaak het geval is bij goede microfoons. Het enige nadeel dat deze recorder voor mij heeft, is zijn opslagmethode op memory-stick. Ik had hier liever een SD/SDHC-opslag gezien, maar dat is persoonlijk. Daarnaast heeft de recorder 4 GB ingebouwd geheugen.
Verder is er een pre-record functie van 5 seconden, waardoor je nooit iets mist als je plots op record drukt. Erg handig als hij stand-by staat en er iets gebeurt wat je wilt opnemen. Verder is hij uitgerust met een zelf in te stellen limiter, een low cut filter en heeft hij analoge en digitale line-invoer. Op de een of andere manier klopt gewoon alles bij deze recorder en het is dan ook mijn persoonlijke favoriet. Hij is oerdegelijk gebouwd, intuïtief in zijn bediening. Wat je onder knoppen verwacht, zit ook onder knoppen.
Wat je in de software verwacht, is mooi verwerkt in het menu. De condensatormicrofoons zijn gewoonweg prachtig en geven een schoon geluid. Een recorder die gevoelsmatig niet snel stuk gaat tussen de fotoapparatuur, en die gemakkelijk te bedienen en van zeer goede kwaliteit is. De Sony D50 is een echte reportersrecorder en zeer geschikt voor het maken van multimedia.

Externe microfoons van Rode

Voor wie nog serieuzer met audio aan de slag wil, adviseer ik te investeren in externe microfoons van Rode. Zoals in de fotografie de lenzen bepalend zijn voor het karakter, maar ook voor de eigenschappen van het beeld, is dat bij geluid de microfoon die je kiest. Zo kun je heel gericht en geïsoleerd geluid opnemen met een shotgun-microfoon, zoals de Rode NTG2- of de nog betere NTG3-microfoon. Of juist kiezen voor een rijk stereogeluid via de Rode NT4 XY-microfoon.
Ik testte de NTG2 stereo shotgun-microfoon, die fantoom stroom heeft ingebouwd via een enkele penlite en dus geschikt is voor alle hierboven genoemde recorders. Als je met deze microfoon opneemt, moet je eigenlijk een pistoolgreep erbij kopen, zodat je aanrakingen niet hoorbaar zijn en de microfoon stabiel en geruisloos kan worden gehanteerd. Dit is een uitermate handige microfoon, die ik gemakshalve vergelijk met een 70-200mm lens. Hiermee kun je geluid opnemen zonder dat je de microfoon voor iemands mond hoeft te houden.
De NTG2 is dus een veelzijdige shotgun-microfoon en zeer gunstig geprijsd in zijn klasse. Wie meer kwaliteit en nogmeer telelens en gevoeligheid wil, kan kiezen voor zijn professionelere NTG-broer. Ook deze is in zijn klasse gunstig in prijs en levert bovendien zeer goede resultaten. Hij is iets korter dan de NTG2-variant, maar juist nog gerichter. Zijn geluid is helder en aangenaam, maar werkt alleen op fantoom stroom. Zonder speciale adapters met stroom is deze microfoon dus alleen te gebruiken op de Zoom H4n recorder. Deze microfoon wordt ook veel gebruikt door cameralieden en geluidsmensen die hem bevestigen aan een ‘boompole’ (lang een beenstatief of geluidshengel).
Natuurlijk zijn er tal van andere geschikte microfoonsoorten, maar ik wilde deze twee behandelen vanwege hun uitstekende prestaties en zeer goede prijs-kwaliteitver houding. Een aanrader dus voor wie externe microfoons wil gebruiken.

Hindenburg Journalist software

Wie wel geluid wil proberen, maar niet direct voor honderden euro’s aan apparatuur wil aanschaffen, kan overwegen geluid op te nemen op zijn iPhone. Dit is niet te vergelijken met de kwaliteit en functionaliteit van de genoemde recorders in het artikel, maar je krijgt hiermee wel de smaak te pakken. Er is een app die echt de moeite waard is voor audio opnemen in het veld. Dat is de Hindenburg field recorder voor de iPhone.
Een professionele opnamesuite voor op je iPhone, waarmee je niet alleen geluid kunt opnemen, maar ook zeer geavanceerd kunt editen en waarbij ingebouwde filters de geluidsfiles optimaliseren. Dus zeer goed geluid opnemen en editen gewoon op je telefoon. Natuurlijk is er een nog veel geavanceerdere desktopversie met nog veel meer opties. Ik gebruik deze audiosuite veel voor het bouwen van geluidsreportages en ben er erg tevreden mee.
Zo worden bij de import van opgenomen audio van een recorder of iPhone de geluidsbestanden eerst op niveau gebracht en kun je diverse karakters toewijzen aan de verschillende sporen. Handig hieraan is dat het interviewspoor meer nadruk legt op stemgeluid, terwijl het ambiancespoor juist een rijk en zachter geluid geeft voor omgevingsgeluiden. Het karakter van een spoor kun je dus instellen. Het vraagt weinig kennis om een mooie mix van professionele kwaliteit te maken.
Hoewel er tal van audiopakketten zijn, vind ik Hindenburg erg fijn om mee te werken vanwege zijn simpele bediening. Hierdoor kan ik me vooral concentreren op het verhaal. De software is speciaal ontwikkeld voor radioreporters die snel en met goede kwaliteit geluid moeten editen in het veld. Ben je nog niet zeer ervaren op audiogebied en wil je toch goed geluid bewerken, dan is mijn advies te beginnen met Hindenburg Journalist van Nsaka. De software is online te koop voor zowel Windows als Macintosh en is zeer gunstig geprijsd. Voor wie eerst de software wil proberen, is er een uitgeklede gratis versie op de website.